Erkeklerde depresyon neden farklı görünür?
Erkekler ağlamaz, şikayet etmez, “üstesinden gelir.” Bu kalıp yargılar, erkeklerdeki depresyonun fark edilmesini ve tedavi edilmesini zorlaştırır.
Nilay Yılmaz
Psikolog
İstatistikler şunu söylüyor: depresyon kadınlarda daha sık görülür. Ama bu rakamlar yanıltıcı olabilir — çünkü erkeklerde depresyon çok farklı bir tablo çizer ve sıklıkla tanı almadan kalır.
Erkekler daha az yardım arar, semptomlarını farklı ifade eder ve toplumsal baskı nedeniyle depresyonu gizlemeye çalışır. Sonuç: erkeklerde intihar oranı kadınlara kıyasla çok daha yüksektir.
Erkeklerde depresyon nasıl görünür?
Öfke ve sinirlilik: Üzüntü yerine öfke. Küçük şeylerden aşırı rahatsız olma, tahammülsüzlük. Bu çoğu zaman depresyon değil “huysuzluk” olarak etiketlenir.
Riskli davranışlar: Alkol, madde kullanımı, aşırı çalışma, tehlikeli sporlar. Duygusal acıyı bastırmanın ya da “hissetmenin” yolları.
Sosyal çekilme: Arkadaşlardan, aileden uzaklaşma. “Meşgulüm” ya da “yorgunum” bahanesiyle izole olma.
Bedensel odak: Erkekler duygusal belirtiler yerine fiziksel şikayetlerle doktora gider — baş ağrısı, sırt ağrısı, yorgunluk. Depresyon çoğu zaman atlanır.
Aşırı çalışma: Kendinizi işe gömmek, durduğunuzda hissedeceklerinizden kaçınmanın bir yolu olabilir.
Neden yardım aramak bu kadar zor?
“Güçlü ol”, “erkekler ağlamaz”, “kendi sorununu kendin çöz” mesajları küçük yaştan itibaren işlenir. Yardım istemek zayıflık, duygularını ifade etmek “erkeklik dışı” olarak kodlanır.
Bu mesajlar depresyonu hem gizler hem de derinleştirir. Ve bir noktada sessiz taşınan ağırlık, taşınamaz hale gelir.
Tanıdık bir sahne
Ofis çıkışı
“İyiyim” diyen, işini aksatmayan, cumartesileri bile mesaiye giden bir adam. Eve gelince telefonun karşısında saatlerce oturuyor, eşiyle konuşmak yerine öfkeleniyor, hafta sonu arkadaşlarını “yorgunum” diyerek erteliyor. Kimse “depresyon” demiyor; ona “gergin biri” deniyor.
Yukarıdaki sahne, erkeklerde depresyonun neden çoğu kez fark edilmediğini gösterir: klasik “üzgün ve çökkün” tablo yerine öfke, gerginlik ve kaçınma ön plana çıkabilir.
Beklenen tablo ile sık görülen tablo
Sık beklenen belirtiler
- Sürekli üzüntü, ağlama
- “Depresyondayım” diyebilme
- Yardım isteme
- İçe dönüklük
Erkeklerde sık görülen
- Öfke, huzursuzluk, kısa fitil
- “Stresliyim” ya da “yorgunum” demek
- Yardım aramak yerine işe ve alkole yönelmek
- Sosyal çekilme ve bedensel şikâyetler
“Erkek adam” kalıbı neden yük olur?
Duyguları saklamayı, “kendi sorununu kendin çöz” tavrını, güçlü ve sorunsuz görünmeyi öğreten mesajlar erken yaşta işlenir. Bunlar bir noktaya kadar koruyucu görünür; ama duygusal bir acı yaşandığında bu mesajlar kişiyi çaresizlikte yalnız bırakır. Yardım istemek “yenilgi”, ağlamak “zayıflık” sayıldığında, tek kalan çıkış yolları öfke, alkol, iş ve sessizliktir.
Yakını olarak ne yapabilirsiniz?
“Son zamanlarda daha çok yorgun görünüyorsun, merak ettim.” Suçlama içermeyen bir cümle kapıyı aralar.
“Uyku düzenin nasıl?” ya da “işte seni en çok yoran ne?” gibi sorular daha kolay yanıtlanır.
İlk aşamada yapmanız gereken şey düzeltmek değil, yanında olduğunuzu hissettirmektir.
Randevu almayı, ilk seansa eşlik etmeyi ya da çevrimiçi seçenekleri araştırmayı önerebilirsiniz.
Yardım istemek için kolay cümleler
Terapide erkekler ne bekleyebilir?
Birçok erkek ilk seansa “ne konuşacağımı bilmiyorum” diyerek gelir. Bu tamamen olağandır. Terapist, duygulardan söz etmeye zorlamaz; çoğu zaman işten, ilişkilerden, uykudan ya da bedendeki gerginlikten başlanır. Zamanla öfkenin altındaki kırgınlık, yalnızlık ya da yetersizlik duygusu görünür olabilir.
Yardım istemek, kontrolü bırakmak değil, kontrolü yeniden kazanmanın bir yoludur.
Sık sorulan sorular
Erkekler depresyona daha mı az girer?
Hayır. Erkekler depresyonu daha az bildirir ve farklı belirtilerle ifade edebilir; bu nedenle tanı sıklıkla atlanır.
Öfke sorunum varsa depresyon olabilir mi?
Evet, öfke ve kısa fitil depresyonun bir yüzü olabilir. Öfkenin yanında uyku, iştah ve keyif duygusunda değişimler de varsa bir uzmanla konuşmak faydalı olur.
Alkol depresyona iyi gelir mi?
Kısa süreli rahatlama verebilir ama depresyonu ve uykuyu ağırlaştırır; uzun vadede sorunu büyütür.
Önemli: Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa beklemeyin: 112 Acil’i arayın ya da en yakın acil servise gidin. Güvendiğiniz birinden o an yanınızda olmasını istemek de bir adımdır.
“Yardım istemek zayıflık değildir. Taşıyamayacağı kadar çok şeyi tek başına taşımaya çalışmak ise gereksiz bir yüktür.”
Ağırlığı taşımak zorunda değilsiniz.
Erkeklere yönelik bireysel psikolojik danışmanlık için benimle iletişime geçebilirsiniz.