Yüksek işlevli depresyonda yardım aramak neden zor?
İşinizi yapıyorsunuz, sosyalsiniz, “iyi görünüyorsunuz.” Ama içeride her şey çöküyor. Ve tam da bu yüzden yardım istemek neredeyse imkânsız hissettiriyor.
Nilay Yılmaz
Psikolog
Yüksek işlevli depresyon kavramını daha önce ele almıştık — dışarıdan iyi görünüp içeride çökmek. Ama bu yazıda farklı bir soruya odaklanmak istiyorum: bu kişiler neden yardım aramakta bu kadar zorlanıyor?
Yardım aramanın önündeki engeller
“Yeterince kötü değilim”: “Yataktan kalkamayanlar var, ben iş yapabiliyorum — benim sorunum ciddi değil.” Bu karşılaştırma, acıyı geçersiz kılar ve yardım almayı engeller.
Kimsenin inanmayacağı korkusu: “Beni gören herkes iyi olduğumu düşünüyor. Söylesem inanmazlar.” Bu izolasyonu derinleştirir.
Güçlü görünme zorunluluğu: Yardım istemek, dış dünyaya sunulan “her şey yolunda” imgesini tehdit eder. Ve bu imge, kimliğin bir parçası haline gelmiştir.
İşlevselliği kaybetme korkusu: “Terapiye başlarsam her şey çöker” ya da “ilaç alırsam performansım düşer.” Oysa tedavi çoğu zaman tam tersini sağlar.
Peki nasıl ilk adım atılır?
İlk adım çoğu zaman şu cümleyi söyleyebilmektir: “İyi göründüğümü biliyorum ama iyi değilim.”
Bu cümle çevrenizdeki birine, bir doktora ya da bir terapiste söylenebilir. Söylenmesi cesaret ister — ama söylendikten sonra bir şeyler değişmeye başlar.
Yardım aramak için “yeterince kötü” olmak gerekmez. İçeride bir şeylerin yanlış gittiğini hissetmek yeterlidir.
Kendinize sorabileceğiniz beş soru
Yüksek işlevli depresyon çoğu zaman “zaten çalışıyorum” cümlesinin arkasında saklanır. Şu soruların birkaçına “evet” diyorsanız, bir uzmanla konuşmak için yeterli bir neden var:
Görevleri yapıyorum ama hiçbir şey hissetmiyorum
Başarı, tatil ya da güzel haberler eskisi gibi mutlu etmiyor mu?
Eve gelince tükeniyorum
Gün boyu “maske” takıp akşam tamamen çöküyor musunuz?
Basit şeyler artık büyük çaba istiyor
Duş almak, mesaj yazmak, yemek yapmak gözünüzde büyüyor mu?
Geleceğe dair heyecanım kalmadı
Planlarınız görevlere indirgenmiş, isteğe dayalı bir şey kalmamış mı?
Yakınlarıma bile “iyiyim” diyorum
Gerçeği söylemek yükü daha ağırlaştıracakmış gibi mi geliyor?
Terapide bu kişileri neler bekliyor?
İlk görüşmede anlatmak zorunda olduğunuz “yeterince kötü” bir hikâye yoktur. Birlikte şunlara bakılır: enerjiniz, uykunuz, ilgi ve keyif duygunuz, çevrenizle ilişkiniz ve bu maskenin sizi neye mal ettiği. Terapi, işlevselliğinizi ellerinizden almaz; onu taşımanın bedelini azaltır.
Yakınınız için: “iyi görünen” birine nasıl destek olunur?
Böyle bir insanı seviyorsanız, çözüm önermek yerine şunları deneyebilirsiniz: “Nasılsın?” sorusunu iki kez sormak (ilk yanıt genellikle refleks olur), yargılamadan dinlemek, “sen çok güçlüsün” gibi cümlelerden kaçınmak ve bir uzmandan destek almayı baskı yapmadan, birlikte araştırmayı önermek.
Çoğu zaman en iyi destek, yanında olduğunuzu ve iyi görünmek zorunda olmadığını hatırlatmaktır.
“Yardım almak için çökmüş olmanız gerekmez. Sadece taşıdığınızı bilmeniz yeterlidir.”
İyi göründüğünüz ama iyi olmadığınız için buradasınız.
Bu yeterli bir neden. Birlikte çalışabiliriz.