Dissosiyasyon nedir? Kendinden kopma hissi
“Sanki dışarıdan izliyorum”, “gerçek değilmiş gibi hissettim.” Dissosiyasyon, bedenin aşırı yüklenmeye karşı geliştirdiği en eski savunmadır.
Nilay Yılmaz
Psikolog
Dissosiyasyonu hafif biçimlerde hepimiz yaşarız — derin bir hayal kurma hali, otomatik pilotta araba sürüp nereye gittiğinizi hatırlamamak. Bunlar normaldir. Ama dissosiyasyon travmayla bağlantılı olduğunda çok farklı bir tablo ortaya çıkar. Beyin, dayanılmaz bir deneyimi bilinçten ayırarak hayatta kalmayı sağlar.
Dissosiyasyonun biçimleri
Depersonalizasyon: Kendinizden kopma hissi. “Sanki ben değilim”, “dışarıdan izliyorum.” Kendinizin yabancısı gibi hissetmek.
Derealizasyon: Çevrenizden kopma hissi. “Her şey gerçek değil gibi”, “sis içindeyim.” Film setinde gibi hissetmek.
Amnezi: Belirli dönemlere ait bellek boşlukları. Genellikle yoğun travma dönemlerinde görülür.
Kimlik kargaşası: Kim olduğunuza dair belirsizlik, farklı bağlamlarda çok farklı hissetmek.
Günlük hayatta nasıl fark edilir?
Dissosiyasyon çoğu zaman dramatik değil, sessizdir. Dışarıdan bakan biri hiçbir şey fark etmeyebilir; siz ise içeride “orada olmadığınızı” hissedersiniz.
Zaman kayması
Bir toplantıda ya da yolda geçen dakikaları hatırlamamak; günün bir kısmının “silinmiş” gibi olması.
Duygusal ve bedensel küntleşme
Ağlamak ya da gülmek gereken anda hiçbir şey hissedememek; bedeninizin size ait olmadığını duymak.
Kendini dışarıdan duymak
Konuşurken sesinizi başkasınınmış gibi dinlemek, aynada yüzünüzü yabancı görmek.
Tetikleyiciyle gelen kopma
Belirli bir koku, ses, ton ya da tartışma sırasında birdenbire “uzaklaşmak”.
Travmayla bağlantısı nedir?
Dayanılmaz bir deneyim yaşandığında beyin deneyimi bilincin dışına iter. O an için hayat kurtarır. Sorun şudur: bu mekanizma kapanmayı öğrenmez ve yıllar sonra alakasız durumlarda devreye girebilir.
Tedavide ne yapılır?
Dissosiyasyonun tedavisinde güvenlik önce gelir. Stabilizasyon — kişinin şimdiye bağlı kalabilmesini sağlamak — travmatik içerikle çalışmadan önce temel oluşturur. “Grounding” teknikleri bu süreçte önemli araçlardır.
Kendinizi yakında hissetmenize yardım eden 4 küçük adım
Zemine basan ayak tabanlarınıza dikkat edin; baskıyı, sıcaklığı adlandırın.
Bir bardak soğuk su, ellerinizi yıkamak ya da elinizde küçük bir nesne tutmak duyuları şimdiye çağırır.
“Şu an bu odadayım, tarih bugün, güvendeyim.” Kısa ve somut cümleler zihni yere indirir.
Nefesi almaktan çok vermeye odaklanın; verme süresini biraz uzatmak sinir sistemini yatıştırır.
Not: Bu teknikler anlık rahatlama içindir; dissosiyasyonun kökenine terapide, güvenli bir çerçevede çalışılır. Sık ve uzun süren kopmalar yaşıyorsanız bir uzmana başvurmanızı öneririm.
“Dissosiyasyon, bedenin ‘artık taşıyamıyorum’ dediği andır. İyileşmek, yavaş yavaş geri dönmeyi öğrenmektir.”
Kendinden kopma hissini anlamak için birlikte çalışabiliriz.
Şimdiye geri dönmek mümkündür — adım adım, güvenli bir şekilde.