Hep aynı tür insanlara neden çekiliyoruz?
Her seferinde farklı biri. Ama hikâye aynı. Bir noktada “yine mi?” diye soruyorsunuz kendinize. Bu bir şans meselesi değil — tekrarlayan ilişki kalıplarının psikolojik kökleri var.
Nilay Yılmaz
Psikolog
İlk ilişkinizde duygusal olarak uzak birine aşık oldunuz. İkincisinde farklı biri vardı — ama zamanla aynı mesafeyi hissettiniz. Üçüncüsünde “bu sefer farklı” dediniz. Değildi.
Bu bir talihsizlik değil. Psikanalizin yüz yıldır üzerinde durduğu bir şey: bilinçdışı, tanıdık olanı arar.
Tanıdık olan neden çekici gelir?
Beyin “tanıdık” olanı “güvenli” olarak etiketler. Çocukluğunuzda duygusal mesafe içeren bir ebeveyn ilişkisi yaşadıysanız, yetişkinlikte bu mesafe normal hissettiriyor — hatta “derinlik” ya da “gizemlilik” olarak yorumlanıyor. Yakın ve güvenli biri ise “sıkıcı” görünebiliyor.
Bu bir tercih değil, bir program. Ve fark edilmeden değişmesi çok güçtür.
3 temel mekanizma
Freud’un tanımladığı bu kavrama göre çözüme kavuşturulamamış erken dönem çatışmalar, yetişkinlikte benzer ilişkilerle yeniden sahnelenir — bu kez farklı bir sonuç umarak.
Bağlanma teorisinden gelen bu kavrama göre erken dönemde oluşan “ben sevilmeye değer miyim?” şeması, bu şemayı doğrulayan ortakları seçmeye yönlendirir.
İlişkinin başında gerçek kişiyi değil, onun üzerine yansıttığımız iç imgeyimizi severiz. İdealizasyon çözülünce hayal kırıklığı büyük olur — çünkü kayıp da büyüktür.
Tekrarlayan ilişki kalıplarının arkasındaki 3 temel psikolojik mekanizma
Hangi kalıplar en sık tekrarlanır?
Kurtarıcı rolü
Hep “sorunlu” ya da “kırık” birine çekilmek. Kurtararak sevilmeyi hak etmeye çalışmak.
Duygusal açlık döngüsü
Uzak ve soğuk birine tutunmak. “İlgisini kazanırsam değerliyim” inancı.
Bağımlılık örüntüsü
Kendi sınırlarını yok sayarak partnerin ihtiyaçlarına odaklanmak. Kendini kaybetmek.
Sabotaj döngüsü
İyi giden bir ilişkiyi bilinçdışı olarak bozmak. “Sevilmeyi hak etmiyorum” inancının eyleme dökülmesi.
Döngü nasıl kırılır?
İyi haber şu: bu kalıplar bilinçdışı da olsa değiştirilebilir. Kötü haber: farkındalık tek başına yeterli değil — çünkü bu kalıplar sözel olmayan, bedensel ve duygusal bellekte saklanır.
İlişkilerinizdeki ortak temayı yazın. “Hep benden çok isteyen biri oluyor” ya da “Hep beni hayal kırıklığına uğratan biri.” İsimsiz kalıp görünmez olur.
Sağlıklı bir ilişkide bazen “sıkıcı” hissedebilirsiniz — çünkü kaos yok. Bu bir sinyal değil, güvenliğin sesidir.
Bu kalıplar nereden geliyor? Hangi erken dönem ilişki bunu şekillendirdi? Bu soruların cevabı genellikle terapide ortaya çıkar.
“Hep aynı kişiye çekilmek, kötü şans değil — bilinçdışının daha iyi anlamaya çalıştığı eski bir yaradır.”
İlişki kalıplarınızın nereden geldiğini birlikte keşfedelim.
Tekrar eden bir döngünün içindeyseniz, bu döngünün hikâyesi var — ve anlaşılmayı bekliyor.