Depresyon belirtileri nelerdir? Normal üzüntüden farkı ne?
Herkes zaman zaman üzülür. Ama üzüntü geçer; depresyon yerleşir. Bu ikisi arasındaki çizgiyi bilmek, doğru zamanda doğru adımı atmanızı sağlar.
Nilay Yılmaz
Psikolog
Yakın birini kaybettiğinizde üzülürsünüz. Bir hayal kırıklığı yaşadığınızda moraliniz bozulur. Bu normaldir, hatta sağlıklıdır. Ama bir sabah uyanıp “neden bu kadar ağır hissediyorum?” diye sorduğunuzda — ve bunun bir sebebi olmadığında — karşınızdaki tablo farklı olabilir.
Depresyon, üzüntünün kronikleşmiş hâli değildir. O, beynin enerji, anlam ve motivasyon üretme kapasitesinin düşmesidir.
Normal üzüntü ile depresyon arasındaki fark
Normal Üzüntü
- Belirli bir nedeni vardır (kayıp, hayal kırıklığı)
- Dalgalı seyreder, iyi anlar da olur
- Sosyal destek ve zaman iyileştirir
- Öz değer genellikle korunur
- Günlük işlevsellik büyük ölçüde sürer
- Genellikle birkaç gün-hafta içinde geçer
Depresyon
- Belirli bir neden olmayabilir
- Sürekli, yaygın ve yoğun bir ağırlık
- Sosyal destek bile rahatlatmaz
- “Değersizim, yüküm” hissi belirgindir
- İş, ilişki, günlük bakım etkilenir
- En az 2 hafta sürer (DSM-5 kriteri)
Normal üzüntü ile depresyon arasındaki temel farklar
Depresyonun belirtileri
DSM-5’e göre majör depresif bozukluk tanısı için aşağıdaki belirtilerden en az beşinin iki hafta boyunca sürmesi ve bunlardan en az birinin “çökkün duygu durumu” ya da “ilgi/keyif kaybı” olması gerekir:
Duygusal ve bilişsel
- ① Çökkün duygu durumu (üzüntü, boşluk, ağlama)
- ② İlgi ve keyif kaybı (anhedoni)
- ③ Değersizlik veya aşırı suçluluk hissi
- ④ Konsantrasyon güçlüğü, kararsızlık
- ⑤ Ölüm düşünceleri veya intihar fikirleri
Tanı için: ① veya ② mutlaka olmalı
+ toplamda en az 5 belirti, en az 2 hafta
Bedensel ve davranışsal
- ⑥ Uyku bozukluğu (aşırı uyuma veya uykusuzluk)
- ⑦ İştah değişimi (artma veya azalma)
- ⑧ Yorgunluk, enerji kaybı
- ⑨ Psikomotor yavaşlama veya ajitasyon
Depresyon sadece “ruhsal” değildir
Beden de depresyona girer: kronik ağrılar, sindirim sorunları, baş ağrısı depresyonun bedensel yüzü olabilir.
DSM-5 majör depresif bozukluk tanı kriterleri — 9 belirti
“Ama herkes üzülür” tuzağı
Depresyondaki insanların yardım almayı en çok geciktiren düşüncesi budur: “Herkes zor zamanlar geçirir, ben de geçeceğim.” Bu düşünce doğru gibi görünür ama tehlikeli bir normalleştirme yapar.
Şu sorulardan birden fazlasına “evet” diyorsanız, bu normal üzüntünün ötesine geçmiş olabilir:
İki haftadan uzun süredir çoğu gün ağır, boş veya umutsuz hissediyorum.
Eskiden keyif aldığım şeyler artık hiçbir şey hissettirmiyor.
Sabah yataktan kalkmak fiziksel olarak zor geliyor.
“Olmasa da olur” ya da “kimsenin umurunda değilim” düşünceleri sıklaştı.
Uyku, iştah ya da bedensel şikâyetler kronikleşti.
Psikodinamik perspektiften depresyon
Bilişsel yaklaşımlar depresyondaki olumsuz düşünce kalıplarına odaklanır — bu değerlidir. Psikodinamik yaklaşım ise bir adım daha geriye gider: bu olumsuz düşünceler nereden geliyor?
Depresyon çoğu zaman bastırılmış öfkenin, yaşanamamış bir yasın ya da erken dönemde karşılanmamış duygusal ihtiyaçların uzun vadeli sonucudur. Semptomlar yüzeyde görünür ama kökleri daha derindedir.
“Depresyon, duyguların susturulmasının bedelidir. Bedenin ve zihnin ‘artık taşıyamıyorum’ demesinin bir yoludur.”
Bu belirtileri tanıyorsanız, bir adım atmanın zamanı gelmiş olabilir.
Depresyonun nereden geldiğini birlikte anlamak için ilk görüşmeye davetlisiniz.